Haber: Beril KALELİ/Kamera: Mehmet
ÇALPAR (İSTANBUL)
Son yıllarda giderek ağırlaşan barınma ve kira krizine karşı kurulan Kiracılar Sendikası, ilk toplantısını gerçekleştirdi. Sendikanın kurucu üyelerinin krizin farklı boyutlarını ele aldığı toplantıda, "Ülkede yeterince sınıf yokmuş gibi kiracı ve ev sahibi diye iki yeni sınıf daha yaratıyorlar. Evsiz insanlar ile insansız evler aynı kentte yan yana duruyor.
Biz, sistematik olmayan hiçbir sorunun bu denli büyümeyeceğini biliyoruz. Kiracılar sendikası olarak bu düzeni değiştirmek ve sistematik sorunlara karşı örgütlü mücadele yürütmek için yola çıkıyoruz." ifadeleri kullanıldı.Son yıllarda giderek derinleşen barınma ve kira krizine karşı oluşturulan Kiracılar Sendikası, ilk toplantısını yaptı.
Bostancı’da Birleşik Metal-İş Sendikası’nın konferans salonunda düzenlenen toplantıya vatandaşların yanı sıra siyasi parti, sendika, sivil toplum kuruluşu ve demokratik kitle örgütü temsilcileri katıldı. Sendikanın kurucu üyelerinin barınma krizinin farklı yönlerine ilişkin konuşmalar yaptığı toplantının moderatörlüğünü ve açılış konuşmasını kurucu üyelerden avukat Elif Yücel üstlendi.Yücel, açılış konuşmasında şu ifadeleri kullandı:
HABAŞ İŞÇİSİNİN SÖZÜNÜ HATIRLATTI: "HER GÜN
12, 16, 17, 20
SAAT ÇALIŞTIRILIYORUZ; NE KİRAYA YETİYOR, NE ÇOLUK
ÇOCUĞA...""Geçtiğimiz günlerde HABAŞ’ta meydana gelen işçi katliamında hayatını kaybeden işçi arkadaşlarımızı anıyor, yakınlarına başsağlığı diliyoruz. Olayın ardından bir işçinin yaptığı şu acı itiraz, aslında hepimizin yaşadığı gerçeği ortaya koyuyor: Her gün 12, 16, 17, 20 saat çalıştırılıyoruz; kazancımız ne kiraya, ne alışverişe, ne de çoluk çocuğa yetiyor; insan gibi yaşamak istiyoruz.
Artık buna kader demeyelim. Bir tarafta uzun saatler çalışmasına rağmen geliriyle geçinemeyen emekçiler, diğer tarafta giderek ağırlaşan yaşam koşulları bulunuyor. Böyle bir tabloda işçi mücadelesi ile barınma mücadelesi birbirinden ayrı düşünülemez.
Çünkü mesele yalnızca bir ev bulmak değil, emeğimizin karşılığıyla insanca yaşayabilmektir. Yüksek kiralar, tahliye baskısı, güvencesiz sözleşmeler ve yaşadığımız mahallelerden uzaklaşmak zorunda kalmamız bugün pek çoğumuzun ortak problemi. Ancak bu sorunlar çoğu zaman bireysel meseleler olarak görülüyor ve herkes kendi çözümünü üretmeye çalışıyor.
Oysa barınma sorunu kişisel değil, sistemsel bir sorundur. Çözümü de bireysel değil, ortak mücadelededir."Açılış konuşmasının ardından söz alan sendikanın kurucu üyelerinden çevre mühendisi Çağla Aydın, barınma krizinin nedenleri ve yansımalarına değinerek krize karşı mücadele konusunda dünyadan örnekler aktardı."GİDECEK
YERİ OLMADIĞI İÇİN OTOBÜSTE UYUYAN ÖĞRETMENİN HAYATINI KAYBETTİĞİNİ
GÖRDÜK""Barınma sorunu artık yaşamımızı nasıl sürdüreceğimizi, hatta sürdürebilip sürdüremeyeceğimizi belirleyen bir mesele haline geldi" diyen Aydın, şöyle konuştu: "Daha dün haberlerde gidecek yeri olmadığı için otobüste uyuyan bir öğretmenin yaşamını yitirdiğini gördük. Yine bu yılın başında Kağıthane’de kirasını ödeyemediği için evinden çıkarılan Cemal Ertürk, soğuktan korunmak amacıyla girdiği otomobilde çıkan yangında hayatını kaybetti.
Adana’da tadilat gerekçesiyle evinden çıkarılan 72 yaşındaki Faruk amca, yeni bir ev kiralayamadığı için köprünün altında yaşamaya başladı. Bunlar basına yansıyan yalnızca birkaç örnek ve bizim haber ya da veri diye takip ettiğimiz şeyler aslında insan hayatları. Türkiye’de her gün ortalama bir kadının öldürüldüğünü biliyoruz; kadınlar yüksek barınma giderleri nedeniyle şiddet gördükleri evlerden ayrılamaz hale geliyor.
Emekçilerin de kazandıkları gelirin büyük bölümünü barınmaya ayırdığını biliyoruz. Uzun saatler çalışılarak kazanılan asgari ücretin büyük kısmı barınmaya gittiğinde hayatımızın diğer alanlarından kısmak zorunda kalıyoruz. Eğitimden, sağlıktan, güvenli ve sağlıklı gıdadan kısarak yaşamak zorunda bırakılıyoruz.Peki, ev dediğimiz, yani aslında barınma ihtiyacımızı karşılayan mekân, nasıl oldu da bugün kaybetme korkusuyla yaşadığımız bir yere dönüştü?
Bir yanda yüzlerce yeni site ve rezidans inşa edilirken biz her geçen gün daha büyük bir barınma sorunuyla karşılaşıyoruz.Yaşadığımız problemi yalnızca arz-talep dengesi ya da konut yetersizliğiyle açıklamak mümkün değil. Bu kadar çok inşaat yapılırken barınma krizinin azalması gerekirdi.Esas nedenlerden biri, konutun Türkiye’de her zaman bir yatırım aracı olarak görülmesi; ancak özellikle 1980’lerden ve somut uygulamalar açısından 2000’lerden itibaren neoliberalizm adı verilen yeni süreçle birlikte bütün temel haklarımızın giderek özelleştirilmesi ve konutun para kazandıran bir araca dönüştürülmesidir.
Bu krizle artık daha belirgin biçimde karşı karşıyayız."Daha fazla konut inşa edilmesinden çok, üretilen konutların nasıl değerlendirildiğine ilişkin bir sorun bulunduğunu belirten Aydın, sözlerini şöyle sürdürdü: "Çünkü bu kadar çok inşaat var; fakat bu yapıların büyük bölümü yatırım amacıyla kullanıldığında ihtiyaç sahiplerinin buralarda yeniden konut edinme ihtimali ortadan kalkıyor.
Biz konut hakkını yalnızca mülkiyet üzerinden tartışmıyoruz. Öncelikle yapılması gereken, konutun yatırım aracı olmaktan çıkarılmasıdır."750-800
BİN KONUT KİRAYA BİLE VERİLMEDEN BOŞ
DURUYOR"En son İstanbul Planlama Ajansı verilerinde, İstanbul için 750 bin civarında boş konut olduğu tahmin ediliyordu. Çok sayıda insanın yaşayacak yer bulamadığı, öğrencilerin üniversite tercihlerini bile buna göre yapmak zorunda kaldığı bir yerde 750-800 bin konutun kiraya dahi verilmeden boş tutulması, eşitsizliğin kendisini gösteriyor.
Bu noktada hâlihazırda ikiden fazla, üçten fazla konutu bulunan kişilerin giderek artan konutlarına yönelik özel yaptırımlar uygulanmalı ki konut bir yatırım aracı olmaktan çıksın. Bununla birlikte insanların barınabileceği alanların çoğalmasına ihtiyaç var."İspanya’da Mari Carmen’in evinden çıkarılmasıyla başlayan toplumsal hareketi de hatırlatan Aydın, sözlerini şöyle tamamladı: "Dünyanın pek çok yerinde benzer sorunlarla karşılaşıyoruz.
İspanya’da Mari Carmen’in evinden çıkarılmasıyla başlayan ve halk hareketine dönüşen süreç, iki gün önce işçi sendikalarının genel greve gitmesine kadar ilerledi. Portekiz’de 30 farklı kentte insanlar aynı anda barınma hakkı için sokağa çıktı. Berlin’de ve New York’ta barınma hakkı artık seçim sonuçlarını belirleyen bir konumda.
Çünkü bu, yalnızca bir talep değil, hayatımızı sürdürebilmemiz için en asgari ihtiyaçlarımızdan biri. Barınma en temel haklardan biridir ve herkesin insanca yaşayacağı, barınabileceği bir mekâna ihtiyacı vardır. Bu talebi daha yüksek ve güçlü biçimde dile getirmek için bugün yan yanayız.""2019’DA
ASGARİ ÜCRETLE ÖDENEBİLEN KİRA BUGÜN
1,7
ASGARİ ÜCRETLE
ÖDENEBİLİYOR"Sendikanın kurucu üyelerinden şehir plancısı Fatma Eryıldız, Türkiye’de ev sahibi olma idealinin neredeyse imkânsızlaşmasıyla sayısı artan kiracıların yaşadığı krizin nedenlerine ilişkin istatistikleri paylaştı. TÜİK verilerine göre ülke genelinde kirada yaşayanların oranının 2012’de yüzde 20 ile en düşük seviyede olduğunu, bugün ise yüzde 28’e yükseldiğini belirten Eryıldız, şu bilgileri verdi: "2019’dan bugüne, yani son 5-6 yıla baktığımızda kiralar ücretler karşısında eriyor.
2019’da asgari ücretle ödenebilen bir kira, bugün 1,7 asgari ücretle karşılanabilecek bir kiraya denk geliyor. İstanbul’da ortalama aylık kira 50 bin lira, asgari ücret ise 28 bin lira. Yıllık kira artış oranı yüzde 48; resmî rakam yüzde 31 olsa da ev sahipleri bunun çok üzerinde artış yapıyor.
Asgari ücret artışı ise yüzde 27.Tüm dünyada barınma krizi yaşanıyor; fakat Türkiye bunu çok daha farklı ve ağır biçimde deneyimliyor. Avrupa ülkelerinden ve İspanya’dan daha derin bir kriz yaşıyoruz. OECD verilerine göre kira artışının en yüksek olduğu ülke Türkiye.
Kira-hane geliri oranına baktığımızda da 35 ülke arasında 34’üncü sıradayız.Avrupa’da gelirinizin yüzde 40’ından fazlasını kiraya ayırıyorsanız bu, çok büyük ve taşınamayacak bir yük olarak tanımlanıyor. Bugün resmî istatistiklere göre Türkiye’de 9 milyon kiracı hane gelirinin yüzde 40’ından fazlasını kiraya veriyor. Bu da en az 9 milyon hanenin çocuklarının eğitiminden, sağlık ihtiyaçlarından ve beslenmesinden kısmak zorunda kaldığı anlamına geliyor."İSTANBUL
EMEĞİN BAŞKENTİ OLDUĞU GİBİ KRİZİN DE
BAŞKENTİ"İstanbul emeğin başkenti olduğu kadar krizin de başkenti. Kriz İstanbul’un genelinde yaşanıyor; ancak kentin her yerinde aynı düzeyde değil. Yüzde 50’nin üzerinde kira artışları görülüyor.
Özellikle Fatih’te yüzde 71, Bağcılar’da yüzde 77, Zeytinburnu’nda yüzde 71 oranında artış var. Yani bir yıl içinde yüzde 70’in üzerinde kira artışı yaşanıyor. Kira artışları TEFE-TÜFE oranlarının üzerinde seyrediyor.
İstanbul’un çeperlerinde yer alan Silivri, Çekmeköy ve Şile’de ise oran daha düşük. Ülke genelinde istatistiklere göre kiracıların yüzde 20’si evini ısıtamıyor. Yüzde 40’ı ise evinde tadilat ihtiyacı ortaya çıktığında bunu yaptıramıyor.""SORUN MİLYONLARIN SORUNU"Sendikanın kurucu üyelerinden şehir plancısı Bilge Avcı da sendika ve yürütülecek faaliyetler hakkında konuştu.
"Kiracılar yardıma muhtaç bir azınlık değil; işçi, memur, öğrenci, emekli ve esnaf, yani bu ülkenin büyük bir bölümü kiracı. Bu sorun birkaç kişinin değil, milyonların sorunu" diyen Avcı, şöyle konuştu: "Ülkede yeterince sınıf yokmuş ve bunlar yeterince çatışmıyormuş gibi kiracı ve ev sahibi adı altında iki yeni sınıf daha yaratıyorlar.
Bir taraf, yalnızca kâğıt üzerindeki sözde yasal korumalarla; hiçbir ev sahibinin uymadığı sözde yasal kiracılarla, süresiz tahliye taahhütnameleriyle ve tek başına mülk sahiplerine karşı kullanamadığı sahte haklarla dizginleniyor. Evsiz insanlar ile insansız evler aynı kentte yan yana duruyor.Barınmayla ilgisi kalmamış, bazı kişilerin zenginleşme ve sömürü aracı olarak kullandığı finansallaşmış konutlar için bir tarafın diğer tarafa köle olması isteniyor.
Ev sahibi dernekleri sosyal medyada yorumlarımızı doldurmuş durumda. Herhalde biz kölelerin gelip evlerini zorla ellerinden alacağımızı düşünüyorlar. Ancak biz çok daha büyük düşünüyoruz."SİSTEMİ
DEĞİŞTİRMEK İÇİN YOLA
ÇIKIYORUZ"Biz sistematik olmayan hiçbir sorunun bu kadar büyüyemeyeceğini biliyoruz. Kiralık ev arayanları, evsiz kalma riski taşıyanları, barınamadığı için ailesinin yanında yaşayan ya da ailesinin yanına dönmek zorunda kalanları, yalnızca karşılayabileceği bir evde yaşayabilmek için her gün işine kilometrelerce giderek saatlerini yolda geçirmek zorunda kalanları kapsıyoruz.
Kiracılar sendikası olarak hepimizin hayatını işgal eden sistematik sorunlara karşı örgütlü mücadele yürütmek ve bu sistemi değiştirmek için yola çıkıyoruz.Bir kiracılar derneği kurabilirdik; ancak kiracılar sendikasını kurmayı tercih ettik. Dernekler hizmet sunar ya da dayanışma yürütür. Sendika ise taraflar arasındaki ilişkinin güç dengesini değiştirir.
Sendikayı sendika yapan, tek tek güçsüz olanların toplu halde güç kazanmasıdır. Sendika gücünü masaya oturma kapasitesinden alır. Kiracılar sendikasının karşısında masaya oturabileceği bir taraf var: Kirayı belirleyen, tahliye tehdidini elinde tutan, depozitoyu bekleten ilişki ve bu ilişkiye izin veren sistematik yapı.
Mülk sahibinin karşısında artık savunmasız ve yalnız bir kiracı değil, örgütlü kiracıların sendikası bulunacak."Avcı, sendikanın kiracıların talepleri için mücadele etmenin yanı sıra kiralık sosyal konutlar, boş konutların değerlendirilmesi, çok sayıda konutu bulunanların kademeli biçimde vergilendirilmesi ve turistik kiralamaların mahallelerin barınma ihtiyacına göre sınırlandırılması gibi alanlarda da faaliyet yürüteceğini belirtti.Toplantıda katılımcılar arasında yer alan DEM Parti İstanbul Milletvekili Cengiz Çiçek de bir konuşma yaptı.
